Rituelen voor samen dragen wat gemist wordt

Wanneer een ouder overlijdt, verandert een gezin én het ouderschap. Want rouwen en opvoeden is ronduit zwaar. Je mist je partner en mede-opvoeder en degene met wie je kon overleggen, lachen, twijfelen en besluiten. En terwijl jij probeert overeind te blijven, gaat het gewone leven door. Kinderen moeten naar school, er moet gegeten worden, verjaardagen komen en soms is er zomaar weer een moment van plezier.

Dat kan verwarrend zijn. Voor kinderen én voor ouders. In het artikel van J/M Ouders waardoor ik in de pen dook, vertelt rouwexpert Jasmijn Kuijten hoe juist na de eerste maanden het gemis extra voelbaar kan worden. De aandacht van de omgeving neemt af, terwijl het verlies nog volop aanwezig is. Rouwen als ouder betekent ondertussen zoeken naar een nieuwe manier van samenleven met het gemis.

Rituelen als bedding
Ik geloof dat rituelen daarin een zachte bedding kunnen bieden. Niet om verdriet weg te nemen. Wel om er samen bij te zijn, er aandacht is en samen gedragen wordt. Een klein ritueel kan genoeg zijn en zegt “jij hoort nog steeds bij ons”. Bijvoorbeeld:

• Thuis een herinnerplekje inrichting
  Een kaars aansteken voor papa of mama
  De foto neerzetten op een bijzondere dag bij zijn/haar stoel aan tafel
  Samen zijn/haar lievelingseten maken
  Een herinnering opschrijven en bewaren
  Een brief tekenen of schrijven aan degene die gemist voor het herinnerplekje
  Tijdens een verjaardag of feestdag samen allemaal een herinnering delen

Ook kinderen kunnen hierin een eigen vorm vinden. Je kunt vragen:
Heb jij vandaag aan papa of mama gedacht?
Was er vandaag iets waardoor je papa ineens miste?
Was er iets wat je moeilijk vond vandaag?
Wat denk je dat papa hiervan gevonden zou hebben?
Waar moet je aan denken als je aan hem denkt?
Wat mis je soms helemaal niet?

Er hoeft ook helemaal geen antwoord te komen. Samen stil zijn, een hand vasthouden, in oogcontact blijven is ook nabijheid. Of zie het als een uitnodiging om samen te ontdekken.

Verdriet en leven mogen naast elkaar bestaan
Een kind kan huilen en daarna buiten gaan spelen. Een ouder kan iemand intens missen en later diezelfde dag hard lachen. Rouw beweegt mee met het leven. Soms op de voorgrond, soms bijna onzichtbaar. Daarom hoeft een gezin niet voortdurend met het verlies bezig te zijn. Het gaat erom dat het verlies er mág zijn wanneer het zich aandient. Aandacht voor de andere kant is ook fijn:

Wat maakt je juist blij als je aan hem of haar denkt?
Wat vond je vandaag fijn?
Wat zou je hem of haar vandaag willen vertellen?
Wat zou je willen vragen?
Wat zou je willen dat hij of zij van jou weet?
Wat denk je dat papa/mama tegen jou zou zeggen?

Aandacht voor wat blijft, ruimte in wat voort bestaat:
Wat van papa zit nog een beetje in jou?
Welke eigenschap van mama heb jij misschien?
Welke gewoonte van hem hebben we nog?
Wat doe jij precies zoals zij dat deed?

Samen dragen
Het is essentieel om de overleden ouder te blijven benoemen, zoals:
“Zou papa dit mooi hebben gevonden?”
“Dit deed mama altijd.”
“Zullen we vandaag een kaarsje voor hem aansteken?”

Zo blijft iemand onderdeel van het verhaal, zonder dat het hele leven om het verlies hoeft te draaien. Kinderen hoeven niet beschermd te worden tegen ieder verdriet. Ze mogen ervaren dat verdriet er kan zijn en dat ze er niet alleen in hoeven te staan. Zij als kinderen niet, en jij als overgebleven ouder niet.
Er hoeven niet altijd antwoorden of oplossingen te zijn. Wel tijd, aandacht en liefde.

Hier het ARTIKEL

Het boek dat hier op aansluit
Op 12 oktober 2026 verschijnt Opgroeien met gemis, van Riet Fiddelaers-Jaspers en andere rouwdeskundigen. Een boek over kinderen en jongeren die opgroeien met verlies en over de volwassenen die naast hen staan.
Jasmijn Kuijten schreef hierin het hoofdstuk ‘Rouwend ouderschap: opvoeden met gemis’.

Verschil in vorm én gevoel

Zoals we een pasgeboren baby liefdevol in doeken wikkelen, op dezelfde zachte en tedere manier kunnen we ook omgaan met het afscheid. Een geliefde omhullen wanneer het leven ten einde is gekomen, een laatste gebaar van zorg en verbondenheid. Graag nodig ik je uit om je te laten meenemen in de wereld van lijkwades. Een duurzaam en bewuste keuze naast de vertrouwde kist.

Wades zijn niet nieuw. In veel culturen en religies werden mensen eeuwenlang in doeken gewikkeld begraven. Het omhullen van een lichaam met textiel is misschien wel één van de oudste vormen van afscheid nemen. Voor sommige mensen voelt een lijkwade daarom als een terugkeer naar een eenvoudige, natuurlijke en menselijke traditie. Een wade wordt meestal gebruikt in combinatie met een draagbaar of opbaarplank.

Een kist geeft stevigheid en begrenzing. Voor sommige families voelt dat veilig en vertrouwd. Een wade heeft een heel andere uitstraling. De zachte stoffen volgen de contouren van het lichaam en omhullen de overledene op een natuurlijke manier. Daardoor ervaren veel mensen meer nabijheid. Het voelt minder als een object en meer als een mens die liefdevol wordt toegedekt. Het kan helpen om letterlijk en figuurlijk dichter bij degene te blijven van wie je afscheid neemt. De ziel van het textiel die bij jouw dierbare past, nodigt uit tot aanraken, verzorgen en aanwezig zijn in de kostbare tijd rondom het afscheid.

Soms kom je iemand tegen die bezield een ambacht beheerst. Dat ervaar ik wanneer ik kijk naar de prachtige filmpjes van Marijke Ott van Atelier Alewijn; wades naar wens. Met haar kennis van duurzaam en verantwoord textiel neemt zij je mee in de wereld van stoffen, structuren, kleuren en betekenissen. Elke stof draagt een eigen verhaal. Om de vraag welke kleuren, materialen en vormen passen bij het leven dat geleefd is. Marijke begeleidt dat proces met rust, aandacht, deskundigheid en een open hart.

Bij Marijke kan je ook een wade maken, voor jezelf of een dierbare. Voor sommigen biedt het maken een manier om bewust bezig te zijn met de eindigheid van het leven of toe te leven naar het afscheid. Voor anderen wordt het een waardevol ritueel van loslaten en nabij zijn. Vanaf 17 september start weer een groep in Hoogland: Workshop Wade maken

Kist of wade? Geen van beide vormen is beter dan de andere. Het grootste verschil is niet in wat je ziet, maar in wat je wenst te (laten) ervaren.

Zie de vouwinstructie: HIER
Informatievideo over stoffen: HIER

Soms krijg ik bevestiging uit onverwachte hoek. Mijn kleinkinderen hebben bescheiden ervaring met uitvaarten, hun ervaring is met kisten. Ik liet ze een filmpje zien van het wikkelen van een lichaam (pop) in een wade op een baar. Vervolgens vroeg ik hen of ze mij bij mijn dood liever afscheid nemen in een kist of een wade. Unaniem kozen ze voor een wade. Het ultieme antwoord om mijn eigen wens te bestendigen.

In onze Troosttuin in Almere Oosterwold draait het om verinnerlijking, stilstaan en aandacht. Midden in een weelderige groene omgeving nodigen beelden, gedichten en teksten uit tot reflectie. Er is een bezinningsplek, een stiltepad en overal zijn er plekken waar je even kunt vertragen en luisteren naar wat zich van binnen aandient.

En de tuin leeft ook. De paden lopen rondom, groeiende groenten, kruiden, fruit- en notenbomen. Ze volgen het ritme van de seizoenen en herinneren ons eraan dat alles zijn tijd heeft: ontkiemen, groeien, bloeien, loslaten en opnieuw beginnen. Juist daarin schuilt een bijzondere parallel met rouw.

Rouw is hard werken. Het vraagt geduld, aandacht en moed. Net als een tuin vraagt het onderhoud. Soms lijkt er lange tijd weinig zichtbaar te gebeuren. Onder de oppervlakte echter zijn wortels zich aan het vormen. Er vindt een proces plaats dat tijd nodig heeft.

Vandaag tijdens het oogsten werden we daar opnieuw aan herinnerd. De grote kersenboom schonk ons de eerste prachtige oogst. Glanzende, dieprode kersen, rijp geworden onder de zon van de afgelopen weken. Wat een symboliek.
De boom deed zijn werk. De natuur nam haar tijd. En nu mogen we ontvangen wat gegroeid is.

Zo is het ook met rouw. Het vraagt inzet, liefde en geduld. Maar op een dag merk je dat er naast het verdriet ook iets anders aanwezig is: dankbaarheid, wijsheid, verbondenheid of een onverwachte vreugde.

Dat kunnen zoete herinneringen zijn die na verloop van tijd meer ruimte krijgen dan de scherpe pijn. Het kunnen nieuwe inzichten zijn, nieuwe mensen die op je pad komen, of wegen die je anders misschien nooit zou hebben bewandeld. Het verlies verdwijnt niet, maar het krijgt een andere plaats in je leven. Soms wordt juist door verdriet een venster geopend naar een verruimd bewustzijn. Naar een dieper besef van wat werkelijk van waarde is.

De vruchten, in dit geval de kersen, zijn knapperig en zoet. Sappig. Vol leven.
Oogsten in de Troosttuin voelt daarom als meer dan het plukken van fruit. Het is een herinnering dat zelfs na een periode van verlies en leegte iets nieuws kan ontstaan. Dat er ook gevierd mag worden.

Niet omdat het verdriet voorbij is. Maar omdat het leven, net als een tuin, blijft groeien. Wat een vervullende ervaring om de eerste kersen te mogen oogsten uit onze Troosttuin.

Onze Troosttuin is publiek toegankelijk. Voel je welkom om de paden te volgen en om te zitten op het bankje van de bezinningsplek. Misschien komen we elkaar daar tegen?

EUTHANASIE MET BEZIELING

Rituelen rond euthanasie spelen een krachtige rol in een van de meest intense momenten in een mensenleven. Waar euthanasie vaak wordt gezien als een medische handeling, verschuift de betekenis door rituelen naar een gedeeld, menselijk afscheid. 

In een artikel van Vakblad Uitvaart over rituelen bij euthanasie delen onder meer onderzoeker Iline Ceelen, arts en ritueelbegeleider Heleen de Kort en ritueelbegeleider Michelle van Hout hun inzichten en ervaringen. Samen laten zij zien hoe een gepland levenseinde, dat vaak als een medisch moment wordt benaderd, door rituelen kan uitgroeien tot een betekenisvol en gedragen afscheid. Juist in de aandacht voor kleine, bewuste handelingen ontstaat ruimte voor verbinding, troost en het samen dragen van intense momenten aan het levenseinde.

Rituelen geven vorm aan iets wat anders moeilijk te bevatten is. Juist doordat het moment van overlijden gepland is, ontstaat er ruimte om bewust stil te staan bij het afscheid. Alledaagse handelingen zoals samen eten, muziek luisteren of een kaars aansteken krijgen daardoor, wanneer ze met aandacht worden uitgevoerd als de laatste keer, een diepere lading. Ze markeren niet alleen het einde, maar maken het moment betekenisvoller.

Wat opvalt, is dat rituelen niet per se groots of religieus hoeven te zijn. Ze ontstaan vaak in kleine, persoonlijke gebaren: een laatste maaltijd, een troosttaart, een symbolisch object of een handeling die past bij wie iemand is geweest. In die eenvoud schuilt hun kracht. Ze helpen het ongrijpbare tastbaar te maken.

Daarnaast versterken rituelen de onderlinge verbondenheid. In een periode die gekenmerkt wordt door spanning en naderend verlies, creëren ze momenten van bewust samenzijn en erkenning. Familie en naasten worden actief betrokken, waardoor het afscheid samen gedragen wordt in plaats van individueel ondergaan.

Ook voor zorgverleners en uitvaartbegeleiders bieden rituelen houvast. Door bewust aandacht te geven aan handelingen, hoe klein ook, krijgt het proces meer rust en betekenis. Het helpt om de overgang van leven naar dood niet alleen technisch, maar ook betekenisvol te begeleiden.

Een belangrijk inzicht uit het artikel is dat rituelen vaak al spontaan aanwezig zijn, maar niet altijd als zodanig herkend worden. Door ze te benoemen en te verdiepen, kunnen ze meer steun en troost bieden. Ritueelbegeleiders bieden op zo’n moment inzicht en maken ruimte voor emoties, herinneringen en verbinding, zowel vóór als na het overlijden.

Uiteindelijk laten de beschreven ervaringen zien dat rituelen niet alleen het afscheid verzachten, maar ook bijdragen aan hoe mensen later terugkijken op die laatste fase: als een betekenisvol en verbonden moment.

Hieronder tref je het volledige artikel aan. Uiteraard herken ik dit alles persoonlijk in de praktijk. Wil je meer weten over rituelen bij euthanasie, advies of begeleiding?
Contact: Zilla@ritualstoroot.nl | 06 12457960

Vertrouwen en onzekerheid

Opmerkelijk is hoe dementie bijna ongemerkt mijn leven is binnengekomen en een steeds grotere rol is gaan spelen, zowel in mijn werk als op persoonlijk vlak. Mijn vader heeft Alzheimer. Ik mag dementie daardoor vanuit verschillende perspectieven ervaren. Dit draagt bij aan een bredere en verdiepte persoonlijke blik.

Binnen de dementiezorg spelen gevoelens van vertrouwen en onzekerheid een wezenlijke rol in het dagelijks welbevinden van bewoners. Veranderingen in cognitie, oriëntatie en zelfredzaamheid kunnen leiden tot onzekerheid, onrust en twijfel. Zingeving kan hierin een ondersteunend en dragend element zijn. De viering Vertrouwen en onzekerheid richt zich op het versterken van rust, herkenning en verbondenheid. De bijeenkomsten vinden plaats in een warme, vertrouwde en overzichtelijke setting, waarin gebruik wordt gemaakt van herkenbare muziek, poëzie, symbolen, rituelen en een verhalend element. Zo ontstaat ruimte voor herkenning en worden herinneringen en ervaringen gedeeld.

Deze werkwijze sluit aan bij de belevingswereld van mensen met dementie en stimuleert participatie op een niet-cognitief niveau. Centraal in deze viering staat het symbool van de sleutel, dat staat voor toegang tot innerlijk vertrouwen. Het gebruik van tastbare symbolen ondersteunt bewoners in het ervaren van betekenis, ook wanneer verbale communicatie onder druk staat. Muziek en ritme dragen bij aan ontspanning en herkenning, terwijl het verhaal Het Lelijke Eendje ruimte biedt voor herkenbare gevoelens van onzekerheid, anders-zijn en het hervinden van eigen waarde. Tijdens het rituele moment kiest iedere bewoner een eigen sleutel van vertrouwen uit de schatkist. Dit moment nodigt uit tot reflectie en gesprek, afgestemd op wat bewoners op dat moment kunnen en willen delen.

De viering heeft als doel het welbevinden van bewoners te ondersteunen en bij te dragen aan een gevoel van vertrouwen en geborgenheid. Daarnaast biedt zij zorgmedewerkers, vrijwilligers en andere betrokkenen handvatten om thema’s als vertrouwen en onzekerheid op een zorgvuldige manier bespreekbaar te maken binnen het dagelijks zorgproces. Deze vorm van zingeving richt zich niet alleen op lichamelijke en cognitieve zorg, maar ook op existentiële gevoelens en het bredere welbevinden van de mens.

“Ben je geestelijk verzorger, ritueelbegeleider of een organisatie met interesse? Van harte welkom om contact te zoeken voor informatie of samen sparren: zilla@ritualstoroot.nl | 06-12457960″

WAT JE LICHAAM AL WEET

Het leven houdt niet op wanneer de dood dichterbij komt. Autonomie, verlangen en eerlijkheid kan de laatste levensfase betekenis geven. Het volgen van je eigen waarheid, toegeven aan verbinding en aan volledig mens mogen blijven tot het einde. We volgen de ongeneselijk zieke Molly in de film “Dying for sex (te zien via Disney+)” in haar proces van het erkennen van een verlangen in het aangezicht van de dood. Wanneer ze bedlegerig wordt krijgt ze luchtig (bijna passioneel) maar vooral authentiek uitgelegd wat sterven is. Dat is een prachtig leerzaam onderdeel van deze film. Hieronder een vertaalde weergave. Maar liever nog, kijk de film ook zelf.

“De dood is geen mysterie. Het is geen medisch drama. Het is een lichamelijk proces, net als bevallen, of naar het toilet gaan, of hoesten omdat je lichaam weet wat het moet doen. Je lichaam weet hoe het moet sterven. Daar hoeven we niets voor te kunnen.

Wat je zoal kunt verwachten? In de laatste maand van je leven zul je steeds minder uit bed komen of er helemaal mee stoppen. Je eet minder, drinkt minder en slaapt meer. Verwardheid (delier) komt soms voor en sommige mensen zeggen dat ze het gevoel hebben dat tijd niet meer echt bestaat.

Twee tot drie weken voor het einde zul je hulp nodig hebben bij alle dagelijkse handelingen. Je lichaam weet wat eraan komt en gaat in een toestand van ketose. Die staat vermindert honger en pijn en kan een gevoel van euforie versterken.

Dan komen we in een tijd van actief sterven, dit is een heilige tijd. Dat was het vroeger en in sommige delen van de wereld is het dat nog steeds. Het is het moment waarop je heel dicht bij de dood bent en je lichaam begint af te sluiten.

Tijdens het actieve sterven ben je niet meer volledig bij bewustzijn. Je kaakspieren ontspannen zich, je ademhaling verandert, en er kan een borrelend geluid achter in de keel ontstaan, wat reutelen heet en ontstaat door ophoping van slijm, speeksel of bronchiale secreties in de bovenste luchtwegen.

En wanneer je heel dicht bij de dood bent, verandert je ademhaling in een patroon van diepe, langzame ademteugen met lange pauzes ertussen. En uiteindelijk is er een uitademing waar geen inademing meer op volgt… en dat is het.”

Wanneer palliatieve sedatie ter sprake komt geeft Molly aan alles zoveel mogelijk te willen doorvoelen zolang als ze kan. Hierna volgt nog een vergeten onderdeel van sterven:

“In de laatste week ervaren sommige mensen iets wat ook weleens de rally wordt genoemd, een stroom van energie en mentale helderheid en dan weet je dat je weer een stap dichterbij sterven bent.”

KIJKTIP!

Zij bewegen onrustig en met (onderlinge) spanning. De moeder beweegt trager, stiller en verinnerlijkt. Onder deze druk worden familierollen zichtbaar. Oude patronen keren terug. Er wordt geregeld gesproken, maar zelden over wat werkelijk raakt. Prachtig om te zien, herkenbaar ook, hoe moeder nog een rol pakt om te verbinden wat niet te repareren leek.

Een laatste vader- of moederrol vervullen maak ik vaker mee rond het sterfbed. Dan maakt ergernis en spanning plaats voor inzicht, verbinding en nabijheid wat bijdraagt aan vredig sterven. Absolute aanrader om deze film te kijken!

“Het laatste geschenk dat een (groot)ouder aan een kind kan geven, is door voorbeeld te laten zien hoe je de dood met kalmte tegemoet kunt treden.”
– Irvin D. Yalom –

De dood is een van de weinige zekerheden die we kennen. Toch wordt er vaak over gezwegen, zeker richting kinderen. Uit liefde en beschermingsdrang willen we hen behoeden voor verdriet en pijn. Maar in die poging om te beschermen, ontnemen we hen vaak iets heel kostbaars: de kans om het leven in al zijn facetten te leren kennen, inclusief de dood.Kinderen betrekken bij het sterfproces en de uitvaart kan veel betekenen. Het helpt niet alleen bij hun huidige rouw, maar bereidt hen ook voor op toekomstige verliezen. Het is een geschenk dat veerkracht, begrip en vermogen tot verbinding versterkt. Lees ook mijn eerdere blog over de film Coco over dit onderwerp.

WAAROM KINDEREN BETREKKEN?

Erkenning van hun verdriet
Een kind heeft vaak een eigen, unieke band met de stervende. Door hen uit te sluiten, ontkennen we die verbinding. Betrekken is een manier om te zeggen: jouw verdriet doet ertoe, jouw aanwezigheid doet ertoe.

Minder angst, meer helderheid
Wat kinderen niet begrijpen, vullen ze zelf in. Fantasieën kunnen beangstigender zijn dan de werkelijkheid. Wanneer zij mogen zien wat er gebeurt en er uitleg bij krijgen, wordt de dood minder een geheim en meer een begrijpelijk deel van het leven.

Basis voor gezonde rouw
Door ervaringen met sterven en afscheid leren kinderen dat emoties er mogen zijn, dat rituelen helpen bij verwerking en dat je verlies samen kunt dragen. Dit legt de basis voor een gezonde omgang met rouw, nu en in hun verdere leven.

Voorbereiding op de toekomst
Een kind dat leert dat dood en leven bij elkaar horen, ontwikkelt een houding van openheid en durf. Als volwassene kan het later met meer veerkracht omgaan met verlies, omdat het al weet: dit is zwaar, maar ik kan het dragen – en ik hoef dat niet alleen te doen.

HOE BETREK JE KINDEREN OP EEN ZORGZAME MANIER?
Door:
– eerlijk en eenvoudig te praten en uit te leggen
– duidelijke woorden te gebruiken. Kinderen nemen taal vaak letterlijk. Wanneer we zeggen: “Oma is ingeslapen”, kan een kind bang worden om zelf te gaan slapen. Of wanneer we zeggen: “Opa is op reis gegaan”, kan een kind gaan wachten tot hij terugkomt. Deze goedbedoelde metaforen creëren verwarring en soms zelfs angst.
– keuzevrijheid te bieden, vraag of het kind wil meehelpen of aanwezig zijn. betrekken betekent uitnodigen, niet verplichten. Ze mogen kleine stappen zetten.

Bied een rol bij sterven en de uitvaart
Iets aangeven, hand vasthouden, bij opa en oma zitten is al heel belangrijk, een bloem leggen, een herinnering vertellen, iets meegeven in de kist – kleine symbolische handelingen die veel betekenis kunnen dragen.

Creëer ruimte voor herinneringen
Ook ná de uitvaart is het belangrijk stil te staan. Samen foto’s bekijken, verhalen vertellen, een herinneringsdoos maken of een boom planten kan helpen om verdriet en liefde een plek te geven.

VEELGEHOORDE BEZWAREN

“Het is te zwaar voor kinderen.”
Wat zwaar is, is buitengesloten worden. Juist openheid en nabijheid geven houvast en veiligheid.

“Ze begrijpen het toch niet.”
Elk kind begrijpt op zijn of haar niveau. Ze voelen meer dan wij soms vermoeden en hebben recht op hun eigen manier van begrijpen.

“Ze worden er bang van.”
Angst ontstaat vaak uit het onbekende. Wat zichtbaar en bespreekbaar is, wordt minder dreigend.

Een levensles
Kinderen betrekken bij het sterfproces betekent hen laten zien dat verdriet er mag zijn, dat liefde blijft bestaan en dat je verlies niet alleen hoeft te dragen. Het is een les die zij meenemen in hun verdere leven: dat dood en leven onlosmakelijk verbonden zijn, en dat we samen de kracht vinden om het te dragen.

Tot slot
Als ritueel- en stervensbegeleider zie ik steeds opnieuw hoe waardevol het is wanneer kinderen een plek krijgen in het sterfproces en de uitvaart. Het maakt hen sterker, opener en beter voorbereid op de verliezen die later in hun leven onvermijdelijk komen.

We leven in een cultuur waarin sterven vaak weggeduwd wordt naar de randen van het bestaan. Daardoor is er veel onbekendheid, en onbekend maakt onbemind. In haar TEDx Talk vertelt palliatie-arts Kathryn Mannix met eenvoud en compassie wat er werkelijk gebeurt in de laatste levensfase.

Ze laat zien hoe sterven meestal een natuurlijk, geleidelijk proces is: het lichaam komt tot rust, de adem wordt lichter, het bewustzijn verschuift langzaam. Vaak gaat dit met zachtheid, bijna onmerkbaar. Wat soms spannend klinkt, zoals het zogenoemde ‘reutelen’, blijkt in wezen een heel gewoon en vredig verschijnsel.
Door woorden te geven aan dit proces, helpt Kathryn ons de angst te verzachten. Want weten wat je kunt verwachten, brengt rust — voor degene die sterft, en voor wie ernaast staat.

HIER te zien (Engelstalig)

Deze lezing is een uitnodiging om opnieuw het gesprek te openen. Om sterven niet te zien als iets vreemd of eng, maar als een wezenlijk onderdeel van het leven. En daarbij tevens de uitnodiging om je meer te verdiepen in het stervensproces door deelname aan de workshop van het LES Naasten nabij, liefdevol ondersteunen bij sterven door heel Nederland. In Almere op 15 november Naasten nabij

Wat wens jij de ander – of misschien jezelf – in tijden van verlies, lijden, ingrijpende gebeurtenissen, pijn of gemis?

STERKTE?
Dat is wat we vaak zeggen. De intentie is begrijpelijk en goed bedoeld: je hoopt dat de ander overeind blijft in alle ellende.

Maar wanneer we dieper kijken, wat wordt er dan eigenlijk gezegd? Hoe interpreteert ons lijf en ons hoofd sterkte?
Dat je sterk moet zijn. Dat je jezelf erdoorheen moet slaan. Dat je niet mag breken, ook al vraagt je lichaam iets anders.
Veel mensen voelen dit als een opdracht: sterk zijn, koste wat het kost. En juist daardoor kan er minder ruimte zijn om echt te voelen, te doorleven, te helen. Herken je dat?

ZACHTHEID…
Aan mensen die rouwen of met ingrijpende gebeurtenissen te maken hebben, wens ik meestal het omgekeerde: zachtheid.
Omdat zachtheid ons dichter bij onze innerlijke brengt. Zachtheid betekent niet dat je zwak bent. Het betekent dat je jezelf toestemming geeft om te voelen. Dat je voelt en mag doen waar je werkelijk behoefte aan hebt.
Zachtheid trekt niet, ze biedt ruimte. Ze vecht niet, maar laat zijn. Ze zegt: het is oké zoals het nu is.

DE KRACHT VAN MILDHEID
Pas wanneer we met zachtheid, mildheid, mededogen en compassie kijken naar wat pijn doet, hard is of schuurt, ontstaat er ruimte om werkelijk krachtig te zijn. Zachtheid is geen zwakte, er is moed voor nodig. Zachtheid is een voedingsbodem voor herstel, innerlijke groei, en diepe menselijkheid. Dat wens ik mijzelf én anderen toe.

EEN UITNODIGING
Zullen we meer onze kwetsbare kant durven laten zien?
Zullen we onze tranen laten stromen in plaats van ze weg te slikken?
Zullen we steun vragen in plaats van te denken: ik red het wel?

“Zullen we de zachtheid toelaten – in onze tranen, in onze woorden, in ons zijn. Omdat zachtheid ons voller, vrijer en meer mens maakt.”