ALS ÉÉN OUDER WEGVALT …

Rituelen voor samen dragen wat gemist wordt

Wanneer een ouder overlijdt, verandert een gezin én het ouderschap. Want rouwen en opvoeden is ronduit zwaar. Je mist je partner en mede-opvoeder en degene met wie je kon overleggen, lachen, twijfelen en besluiten. En terwijl jij probeert overeind te blijven, gaat het gewone leven door. Kinderen moeten naar school, er moet gegeten worden, verjaardagen komen en soms is er zomaar weer een moment van plezier.

Dat kan verwarrend zijn. Voor kinderen én voor ouders. In het artikel van J/M Ouders waardoor ik in de pen dook, vertelt rouwexpert Jasmijn Kuijten hoe juist na de eerste maanden het gemis extra voelbaar kan worden. De aandacht van de omgeving neemt af, terwijl het verlies nog volop aanwezig is. Rouwen als ouder betekent ondertussen zoeken naar een nieuwe manier van samenleven met het gemis.

Rituelen als bedding
Ik geloof dat rituelen daarin een zachte bedding kunnen bieden. Niet om verdriet weg te nemen. Wel om er samen bij te zijn, er aandacht is en samen gedragen wordt. Een klein ritueel kan genoeg zijn en zegt “jij hoort nog steeds bij ons”. Bijvoorbeeld:

• Thuis een herinnerplekje inrichting
  Een kaars aansteken voor papa of mama
  De foto neerzetten op een bijzondere dag bij zijn/haar stoel aan tafel
  Samen zijn/haar lievelingseten maken
  Een herinnering opschrijven en bewaren
  Een brief tekenen of schrijven aan degene die gemist voor het herinnerplekje
  Tijdens een verjaardag of feestdag samen allemaal een herinnering delen

Ook kinderen kunnen hierin een eigen vorm vinden. Je kunt vragen:
Heb jij vandaag aan papa of mama gedacht?
Was er vandaag iets waardoor je papa ineens miste?
Was er iets wat je moeilijk vond vandaag?
Wat denk je dat papa hiervan gevonden zou hebben?
Waar moet je aan denken als je aan hem denkt?
Wat mis je soms helemaal niet?

Er hoeft ook helemaal geen antwoord te komen. Samen stil zijn, een hand vasthouden, in oogcontact blijven is ook nabijheid. Of zie het als een uitnodiging om samen te ontdekken.

Verdriet en leven mogen naast elkaar bestaan
Een kind kan huilen en daarna buiten gaan spelen. Een ouder kan iemand intens missen en later diezelfde dag hard lachen. Rouw beweegt mee met het leven. Soms op de voorgrond, soms bijna onzichtbaar. Daarom hoeft een gezin niet voortdurend met het verlies bezig te zijn. Het gaat erom dat het verlies er mág zijn wanneer het zich aandient. Aandacht voor de andere kant is ook fijn:

Wat maakt je juist blij als je aan hem of haar denkt?
Wat vond je vandaag fijn?
Wat zou je hem of haar vandaag willen vertellen?
Wat zou je willen vragen?
Wat zou je willen dat hij of zij van jou weet?
Wat denk je dat papa/mama tegen jou zou zeggen?

Aandacht voor wat blijft, ruimte in wat voort bestaat:
Wat van papa zit nog een beetje in jou?
Welke eigenschap van mama heb jij misschien?
Welke gewoonte van hem hebben we nog?
Wat doe jij precies zoals zij dat deed?

Samen dragen
Het is essentieel om de overleden ouder te blijven benoemen, zoals:
“Zou papa dit mooi hebben gevonden?”
“Dit deed mama altijd.”
“Zullen we vandaag een kaarsje voor hem aansteken?”

Zo blijft iemand onderdeel van het verhaal, zonder dat het hele leven om het verlies hoeft te draaien. Kinderen hoeven niet beschermd te worden tegen ieder verdriet. Ze mogen ervaren dat verdriet er kan zijn en dat ze er niet alleen in hoeven te staan. Zij als kinderen niet, en jij als overgebleven ouder niet.
Er hoeven niet altijd antwoorden of oplossingen te zijn. Wel tijd, aandacht en liefde.

Hier het ARTIKEL

Het boek dat hier op aansluit
Op 12 oktober 2026 verschijnt Opgroeien met gemis, van Riet Fiddelaers-Jaspers en andere rouwdeskundigen. Een boek over kinderen en jongeren die opgroeien met verlies en over de volwassenen die naast hen staan.
Jasmijn Kuijten schreef hierin het hoofdstuk ‘Rouwend ouderschap: opvoeden met gemis’.